Tadqiqotchilar Keniyaning Elgon tog'i mintaqasidagi Afrika fillari turli xil o'simliklardan dorivor maqsadlarda foydalanishi haqida yangi dalillarni taqdim etishdi. Tadqiqotga ko'ra, hayvonlar nafaqat o'simliklardan o'zlarini davolash uchun foydalanishlari, balki ularni bolalariga ham berishlari mumkin, deb xabar beradi BBC.
Bu hududda yashovchi fillar o'zlarining g'ayrioddiy xatti-harakatlari tufayli uzoq vaqtdan beri olimlarning e'tiborini tortmoqda. Ular "tuz qazib oluvchi fillar" deb ataladi, chunki ular g'orlarga kirib, tishlari bilan qoyalardan minerallarni qirib olib, ovqatlanishlarini ta'minlaydilar.
Yangi tadqiqotlar shuni ko'rsatadiki, bu hayvonlar mahalliy aholi dorivor deb hisoblagan bir nechta o'simlik turlaridan foydalanadilar.
AQShdagi Braun universiteti va Gamburgdagi Bernhard Nocht Tropik tibbiyot instituti tadqiqotchilari Mount Elgon jamg'armasi bilan hamkorlik qilishdi. Ular mahalliy aholi, jumladan, fillarni tabiiy yashash joylarida kuzatib boruvchi qo'riqchilar va jamoat oqsoqollari bilan suhbatlashishdi.
Tadqiqot ishtirokchilarining so'zlariga ko'ra, fillar o'zlarini kasal his qilganlarida ma'lum o'simliklarni tanlagan. Kuzatuvchilar, shuningdek, urg'ochi fillarning buzoqlariga dorivor o'simliklar bergan holatlari haqida ham xabar berishgan.
To'plangan dalillarga asoslanib, olimlar fillar 35 xil o'simlik turidan foydalanishi haqida xulosaga kelishdi. Mahalliy aholining fikricha, ulardan 25 tasi dorivor xususiyatlarga ega.
So'rovnoma ishtirokchilarga o'z kuzatuvlarini erkin baham ko'rish imkonini berish uchun anonim tarzda o'tkazildi.
Shunday dalillardan biri Coleus forskållii o'simligi bilan bog'liq. Yovvoyi tabiatni kuzatuvchining so'zlariga ko'ra, urg'ochi fillar uni "chaqaloqlari uchun dori sifatida" ishlatishgan.
Bu o'simlik mahalliy aholi tomonidan turli kasalliklarni, jumladan, oshqozon og'rig'ini davolash uchun ishlatiladi. Kuzatuvchining xabar berishicha, urg'ochi fillar barglarni olib tashlab, silliq bo'lguncha boshqa bir nechta daraxtlarning ildizlari bilan birga chaynaydi.
Uning so'zlariga ko'ra, onalar keyin o'simlik materialini sutlari bilan aralashtirgan. Chaqaloqlar bu aralashmani olishgan, chaynashgan va qattiq zarrachalarni tupurishgan.
Yaponiyadagi Nagasaki universitetida ishlaydigan primatolog professor Maykl Xaffman bu ishni qiziqarli deb atadi. Biroq, uning so'zlariga ko'ra, fillar aslida bolalariga moslashtirilgan dorilarni ishlab chiqarishini tasdiqlash uchun qo'shimcha dalillar kerak.
Tadqiqotchilar allaqachon qo'shimcha ma'lumotlarni to'plashni boshladilar. Loyihada ishtirok etayotgan mahalliy yovvoyi tabiat mutaxassislariga hayvonlarni kuzatish kameralari taqdim etildi.
Olimlar, shuningdek, fillar foydalanadigan o'simliklarni ularning biologik faolligini va dorivor xususiyatlarga ega birikmalarning mavjudligini aniqlash uchun o'rganmoqdalar.
Loyihaning yetakchi tadqiqotchilaridan biri, Bernhard Nocht Tropik Tibbiyot Instituti vakili doktor Fabien Shulzning ta'kidlashicha, olimlar dastlab mahalliy bilimlarga tayanishgan. Endi ular fillarni bevosita kuzatishni va hayvonlar ma'lum sog'liq uchun ma'lum o'simliklarni tanlashlarini aniqlashni xohlashadi.
Olimlarning fillarning bu xatti-harakatlariga qiziqishi hayvonlarda o'z-o'zini davolashni kengroq o'rganish bilan bog'liq.
Fillarning tabiiy vositalardan davolanish uchun foydalanganligi haqidagi eng qadimgi ilmiy dalillar uchinchi asrning boshlariga to'g'ri keladi. Rimlik yozuvchi Klavdiy Elian o'zining "Hayvonlarning tabiati to'g'risida" asarida nayza va o'qlar bilan yaralangan filni tasvirlab bergan. Uning xabar berishicha, hayvon gullar va zaytun moyini iste'mol qilgan, shundan so'ng u to'liq sog'ayib ketgan.
Zamonaviy tadqiqotchilar yovvoyi hayvonlarning xatti-harakatlarini o'rganib, bu turlar evolyutsiyalangan tabiiy muhitdagi o'simliklarning xususiyatlarini yaxshiroq tushunishadi.
Braun universitetidan doktor Elodie Frimannning so'zlariga ko'ra, tabiatda dorivor xususiyatlarga ega birikmalar ishlab chiqaradigan organizmlar mavjud. U ularni atrof-muhitda mavjud bo'lgan "dori fabrikalari" bilan taqqoslagan.
Professor Maykl Xaffman o'z-o'zini davolash faqat fillarga xos emasligini ta'kidladi. Uning ta'kidlashicha, shunga o'xshash xatti-harakatlar chivinlar, mevali pashshalar, asalarilar va boshqa ko'plab turlarda, jumladan, Afrika va Osiyodagi yirik maymunlarda ham kuzatiladi.
Tadqiqotchilar uchun bunday xatti-harakatlarni o'rganish tabiiy ekotizimlarni saqlab qolish masalasi bilan ham bog'liq.
Doktor Elodie Frimann odamlar tomonidan ishlatiladigan ko'plab dorilar daraxtlar, suv o'tlari, zamburug'lar va marjon riflarida uchraydigan birikmalardan yaratilganini ta'kidladi.
Uning fikricha, o'rmonlar va boshqa tabiiy ekotizimlarni saqlab qolish bizga bunday tabiiy manbalarni o'rganishni davom ettirish va kelajakda tibbiy qo'llanilishi mumkin bo'lgan birikmalarni qidirish imkonini beradi.
