Birlashgan Millatlar Tashkilotining Bolalar jamg'armasi (YUNISEF) 3-sentabr kuni e'lon qilingan hisobotiga ko'ra, 12 yoshdan 17 yoshgacha bo'lgan 20 millionga yaqin bola — 21 mamlakatdagi har besh boladan bittasi — internetda jinsiy ekspluatatsiya yoki kiruvchi jinsiy kontentga duch kelgan.
Tadqiqotga ko'ra, 15 milliondan ortiq bola istalmagan jinsiy mazmundagi kontentga duchor bo'lgan. Taxminan to'qqiz million bola o'z xohish-irodasiga qarshi jinsiy aloqada bo'lishga yoki yaqin rasmlarni ulashishga majbur bo'lgan. Yana to'rt million bola shaxsiy rasmlarning roziligisiz tarqatilishi qurboni bo'lgan.
UNICEF muammoning haqiqiy ko'lami ancha yuqori bo'lishi mumkinligini ta'kidlamoqda.
UNICEF ijrochi direktori Ketrin Rassel so'rov o'tkazilgan mamlakatlarda 20 milliondan ortiq bola internetda istalmagan jinsiy aloqa mazmunidagi kontent yoki jinsiy ekspluatatsiyaga duch kelganini aytdi. Uning ta'kidlashicha, ko'p hollarda bu bolalar o'rganish, o'yin o'ynash va do'stlari bilan muloqot qilish uchun foydalanadigan raqamli platformalarda sodir bo'lgan.
Ko'pgina holatlar ijtimoiy tarmoqlar bilan bog'liq.
Tadqiqotda qayd etilgan barcha ekspluatatsiya holatlarining qariyb 60 foizi Facebook, Instagram, Snapchat, TikTok va WhatsApp kabi ijtimoiy tarmoqlarda sodir bo'lgan. Yana 14 foiz holatlar onlayn o'yinlarda sodir bo'lgan.
UNICEFning ta'kidlashicha, jinoyatchilar ko'pincha bolalarning ishonchini qozonish uchun raqamli platformalarning o'ziga xos xususiyatlaridan foydalanadilar. Chernogoriyada xabar qilingan holatlarning 80% dan ortig'i ijtimoiy tarmoqlar bilan bog'liq.
21 ta mamlakatda sodir etilgan holatlarning 57 foizida jinoyatchilarni bolalar, jumladan, tengdoshlari, do'stlari va oila a'zolari bilishgan. Yana 38 foiz hollarda jinoyatchilar voyaga yetmaganlar bilan onlayn tanishgan.
Tadqiqotga ko'ra, jinsiy ekspluatatsiya ko'pincha jinoyatchilarga o'z shaxsini yashirishga imkon beruvchi raqamli platforma xususiyatlari bilan ham osonlashadi.
Ekspluatatsiya o'z joniga qasd qilish fikrlari va o'ziga zarar yetkazish xavfini oshiradi
Jinsiy ekspluatatsiyani boshdan kechirgan bolalar tadqiqotchilarga buning ularning hissiy farovonligi, xavfsizlik hissi va boshqalarga ishonish qobiliyatiga ta'siri haqida gapirib berishdi. Ular keltirgan tajribalar orasida qo'rquv, uyat, chalkashlik va yolg'izlik bor edi.
Dominikan Respublikasidan bo'lgan bir yosh ayolning aytishicha, 14 yoshida uning shaxsiy suratlari uning roziligisiz tarqatilgan. U qanday munosabatda bo'lishni bilmasligini va shok holatida ekanligini aytdi.
UNICEF tahliliga ko'ra, raqamli jinsiy ekspluatatsiyaga uchragan bolalar o'z joniga qasd qilish fikrlari, xatti-harakatlari va o'ziga zarar yetkazish holatlari haqida to'rt baravar ko'proq xabar berishgan. Shuningdek, ular xavotirni boshdan kechirish ehtimoli ancha yuqori bo'lgan.
Pokistonda ekspluatatsiya qilingan bolalar orasida o'z joniga qasd qilish xavfi yetti baravardan ko'proq yuqori bo'lgan.
Ko'pgina bolalar nima bo'lganini aytib berishmaydi.
40% dan ortiq hollarda, jabrlangan bolalar bu voqea haqida hech kimga aytmagan. Shu bilan birga, bunday hodisalarning bir foizidan kamrog'i huquqni muhofaza qilish organlariga xabar qilingan.
Buning eng keng tarqalgan sababi kimdan yordam so'rashni tushunmaslik edi.
Ketrin Rassel bu tajriba bolalarga chuqur hissiy va ruhiy zarar yetkazishini aytdi. Uning qo'shimcha qilishicha, ularning ko'plari jimgina azob chekishadi, yordam uchun qayerga murojaat qilishni bilishmaydi.
UNICEF bolalarni himoya qilishni kuchaytirishga chaqirmoqda
UNICEF hukumatlar va texnologiya kompaniyalarini bolalarni internetda himoya qilish uchun qo'shimcha choralar ko'rishga chaqirdi.
Texnologiya kompaniyalariga voyaga yetmaganlar uchun kuchliroq himoya ta'minlash va shikoyat va zo'ravonlik haqida xabar berish mexanizmlarini takomillashtirish tavsiya qilinmoqda.
Tadqiqot mualliflarining tavsiyalariga ko'ra, hukumatlar huquqni muhofaza qilish mexanizmlarini kuchaytirishi va jinoyatchilarni javobgarlikka tortishi kerak.
UNICEF butun jamiyatni qizlarning jinsiylashuvini normallashtiradigan va jinsiy zo'ravonlik qurbonlarini stigmatizatsiya qiladigan zararli gender normalariga qarshi kurashishga chaqiradi.
