Hurmatli Prezident S. Japarov,
Hurmatli hamkasblar,
Shanxay Hamkorlik Tashkilotining 25 yilligiga bag'ishlangan sammitda ShHTning kengaytirilgan oilasi a'zolari va xalqaro hamkorlar bilan uchrashish menga katta mamnuniyat bag'ishlaydi. Prezident S.Japarovga samimiy taklif uchun minnatdorchilik bildiraman va Qirg'iziston hukumatiga samarali faoliyati uchun minnatdorchilik bildiraman.
Uchrashuvimiz BMTning rolini kuchaytirish va ko'p qutbli dunyoni shakllantirishga qaratilgan. Bu ShHTning global boshqaruvni isloh qilish va takomillashtirish bo'yicha tarixiy vakolatiga to'liq mos keladi.
Bugungi kunda, dunyo bir asrda ko'rilmagan o'zgarishlarni tezlashtirayotgan bir paytda, gegemonizm, bir tomonlamalik va protektsionizm tarix yo'nalishiga zid ravishda faoliyat yuritmoqda. Shu bilan birga, kuch siyosatini rad etadigan, mojaro va qarama-qarshilikdan qochadigan, yakkalanish va qoloqlikni rad etadigan global ko'pchilik o'z rivojlanishi va xalqaro hamkorlik orqali jahon sahnasida o'zining munosib o'rnini egallashga intiladi. Shunday qilib, shu yillarda Global Janubning tez o'sishi dunyodagi kuchlar muvozanatini tubdan o'zgartirdi. Ko'p qutbli dunyoning paydo bo'lishi qaytarib bo'lmaydigan tarixiy jarayonga aylandi.
Dunyoga qanday ko'p qutblilik kerak? Uning shakllanishida qanday ishtirok etishimiz va hissa qo'shishimiz mumkin? Menimcha, javob xalqaro konsensusga asoslangan va amaliyot va tarix bilan oqlanishi kerak. Xitoy mas'uliyatli yirik davlat sifatida teng va tartibli ko'p qutbli dunyoni shakllantirish tarafdori.
—— Asosiy poydevor suveren tenglik va o'zaro hurmatdir. Dunyo tarixi barcha mamlakatlar xalqlari tomonidan birgalikda yozilgan. Ko'p qutbli dunyo, rivojlanish yo'llarini mustaqil tanlash va xalqaro munosabatlarni demokratlashtirish butun insoniyat uchun to'g'ri yo'ldir. Biz barcha mamlakatlar katta yoki kichik, kuchli yoki zaif, boy yoki kambag'al bo'lishidan qat'i nazar, teng huquqlar, imkoniyatlardan teng foydalanish va teng qoidalarni qat'iy himoya qilishimiz kerak. Global Janub mamlakatlari ko'p qutbli dunyo tartibining muhim tarkibiy qismi va ko'p qutblilikni rivojlantirishda yetakchi kuchdir; ularning xalqaro ishlarda vakilligi va ovozi oshirilishi kerak.
—— Tenglik, tartib va qonun ustuvorligi tabiiy talablardir. BMT Nizomida mustahkamlangan maqsadlar va tamoyillar xalqaro munosabatlarning asosiy normalarini tashkil etadi, ular asosida urushdan keyingi jahon tartibi quriladi. Biz umuminsoniy qadriyatlarni rivojlantirishimiz, ikki tomonlama standartlar, eksklyuzivlik, aralashuv, bezorilik va jungli qonunlaridan voz kechishimiz hamda xalqaro munosabatlarni demokratlashtirishni qo'llab-quvvatlashimiz kerak. Ayniqsa, yirik davlatlar global muammolarni birgalikda hal qilish foydasiga qoidalar va qonun ustuvorligiga hurmat ko'rsatishning namunasini ko'rsatishlari kerak.
—— Koʻp tomonlamalik, muloqot va maslahatlashuv muhim ahamiyatga ega. Xalqaro ishlarda ozchilik mamlakatlarning ustunligi tarixiy adolatsizlikdir. Na bitta davlatning ustunligi, na tanlangan mamlakatlar guruhining birgalikdagi boshqaruvi, na blok siyosati haqiqiy koʻp tomonlamalikni tashkil etmaydi. Xalqaro ishlar mamlakatlar tomonidan muloqot orqali hal qilinishi va xalqaro qoidalar ular tomonidan birgalikda ishlab chiqilishi kerak. BMTning obroʻsini tiklash va unga yangi hayot baxsh etish juda muhimdir. Turli global va mintaqaviy koʻp tomonlama tuzilmalar yanada izchil va samaraliroq harakat qilishi kerak.
—— O'zaro manfaat, qulaylik va inklyuzivlik rivojlanish yo'nalishi hisoblanadi. Dunyo bo'ylab mamlakatlar yopiq va izolyatsiya qilingan orollar emas, balki umumiy kelajak va umumiy manfaatlar bilan uzviy bog'langan sheriklardir. Protektsionizm va aloqalarning uzilishi hech qayerga olib bormaydi. Biz rivojlanish kun tartibiga e'tibor qaratishimiz, ochiqlik va hamkorlikka sodiq qolishimiz hamda raqamli va intellektual tafovutni kamaytirishimiz kerak, toki texnologik inqilob va rivojlanish yutuqlari hamma joyda odamlarga foyda keltirsin.
Hurmatli hamkasblar,
So'nggi 25 yil ichida ShHT yirik davlatlar o'rtasidagi munosabatlarni o'rnatish, yaxshi qo'shnichilik aloqalarini rivojlantirish va katta va kichik davlatlar o'rtasidagi munosabatlarni rivojlantirish uchun namuna bo'lib xizmat qildi. U dunyo aholisining qariyb yarmini va global iqtisodiyotning chorak qismini qamrab oluvchi ulkan mintaqa uchun tortishish markaziga aylandi. O'sib borayotgan birdamlik va hayotiylik bilan ShHT adolatli va tartibli ko'p qutbli dunyoni yaratishga yanada katta hissa qo'shish uchun qulay sharoitga ega.
Birinchidan, "ShHT kuchlari" Yevroosiyo qit'asida umumiy farovonlikning harakatlantiruvchi kuchi bo'lsin. Siyosat, xavfsizlik, iqtisodiyot, savdo va madaniy-gumanitar aloqalar sohasida samarali hamkorlikni rivojlantirayotgan ShHT Yevroosiyo mamlakatlari uchun birgalikda rivojlanish va muammolarni hal qilishning asosiy platformalaridan biriga aylandi. Ushbu afzalliklardan foydalanishda davom etish, Yevroosiyo qit'asidagi turli o'sish qutblarini bog'lash, shu bilan birga "Bir kamar, bir yo'l" tashabbusi doirasida yuqori sifatli hamkorlikni rivojlantirish, bir-biriga yordam berish va umumiy farovonlik uchun imkoniyatlarni baham ko'rish muhimdir.
Ikkinchidan, "ShHT onglari" Global Janubning o'sishi va mustahkamlanishining harakatlantiruvchi kuchi bo'lsin. ShHTning ildizlari Global Janubda joylashgan va uning ruhi u bilan birga bo'lib, Janub-Janub hamkorligining ustuni bo'lib xizmat qiladi. Biz "Shanxay ruhini" rivojlantirishimiz, "ShHT plyus" hamkorligini mustahkamlashimiz va kengaytirishimiz, tinchlik uchun birgalikda kurashishimiz, rivojlanish uchun birlashishimiz va o'zaro manfaatli hamkorlikka yo'l ochishimiz kerak.
Uchinchidan, "ShHT harakati" global boshqaruvni isloh qilish va takomillashtirishning harakatlantiruvchi kuchi bo'lsin. Adolatli va oqilona global boshqaruv tizimini ilgari surish ShHTning sharafli vazifasidir. Biz "blok a'zoligidan ko'ra sheriklik, qarama-qarshilikdan ko'ra muloqot" yo'liga qat'iy rioya qilishimiz va global boshqaruvdan teng foydalanishni va uning barcha mamlakatlar uchun foydasini ta'minlash manfaatlarida birgalikda maslahatlashish, birgalikda rivojlanish va birgalikda foyda olish tamoyiliga amal qilishimiz kerak.
Hurmatli hamkasblar,
Global boshqaruv masalalarida oldinga siljimaslik chekinishdir. SHHTga a'zo davlatlar va hamkorlar tarixiy tendentsiyalardan xabardor bo'lishlari va zamon talab qilganidek, dadillik bilan mas'uliyatni o'z zimmalariga olishlari kerak. Keling, odamlarni birinchi o'ringa qo'yaylik, amaliy harakatlarga e'tibor qarataylik, teng huquqli va tartibli ko'p qutbli dunyoni birgalikda targ'ib qilaylik, global boshqaruvning yanada adolatli va oqilona tizimini shakllantirishga ko'maklashaylik va qo'lma-qo'l ushlashib, insoniyat uchun umumiy taqdir hamjamiyatini quraylik.
E'tiboringiz uchun tashakkur.
