2026-yil 7-sentabr kuni Dushanbe shahridagi Koxi Vahdatda Tojikiston Respublikasi Prezidenti va Butunjahon tojiklar va fors tilida so'zlashuvchi xalqlar "Payvand" assotsiatsiyasi raisi Imomali Rahmon boshchiligida Butunjahon tojiklar va fors tilida so'zlashuvchi xalqlar assotsiatsiyasining "Payvand" ilmiy forumi bo'lib o'tdi. Forum "Mustaqil Tojikiston – oriy tsivilizatsiyasining bog'lovchi halqasi" deb nomlandi. Bu haqda Tojikiston Prezidenti matbuot xizmati xabar berdi.
Forumda rossiyalik olimlar va tadqiqotchilar bilan bir qatorda 27 mamlakatdan 230 dan ortiq mehmonlar ishtirok etishdi.
Ilmiy forumni Tojikiston Milliy Fanlar akademiyasi prezidenti, akademik Xushvaxtzoda Qobiljon Xushvaxt ochdi, shundan so'ng so'z mamlakat Prezidenti Imomali Rahmonga berildi.
Davlat rahbari forum ishtirokchilarini Tojikiston Respublikasi davlat mustaqilligining 35 yilligi bilan tabriklashdan boshladi. Shuningdek, u mehmonlarni — olimlar, tadqiqotchilar, rassomlar va Butunjahon "Payvand" assotsiatsiyasining faol a'zolarini — mustaqil Tojikistonga samimiy qutlab, uni barcha tojiklar va dunyoning fors tilida so'zlashuvchi xalqlari uchun umid maskani deb atadi.
Imomali Rahmonning ta'kidlashicha, "Payvand" Butunjahon Assotsiatsiyasi Tojikiston mustaqillik davrida noyob hodisa bo'lib, yillar davomida butun dunyo bo'ylab tojiklar va fors tilida so'zlashuvchi xalqlarni birlashtirish uchun keng platformaga aylandi. Uning ta'kidlashicha, mehmonlarning mustaqillik bayramlarida faol ishtirok etishi til va madaniyat, tarix va tsivilizatsiyaga, shuningdek, fors tilida so'zlashuvchi xalqlarning umumiy ma'naviy qadriyatlariga hurmatning yaqqol namoyishidir.
Prezident zamonaviy dunyoda oʻziga xosliklar, tillar, qadriyatlar va manfaatlar oʻrtasidagi keskin raqobat sharoitida fors tilida soʻzlashuvchi xalqlarning maʼnaviy va madaniy birligi va hamjihatligi juda muhim ahamiyatga ega ekanligini taʼkidladi. “1993-yil 8-sentabrdayoq men Assotsiatsiyamizning asosiy maqsadi tarixiy munosabatlarni tiklash va mustahkamlash, shuningdek, fors tilida soʻzlashuvchi xalqlar oʻrtasidagi ilmiy va madaniy aloqalarni kengaytirish ekanligini aytgan edim”, deb esladi u.
Davlat rahbari mustaqil Tojikiston va uning yutuqlarini targʻib qilishda, shuningdek, mamlakatning xalqaro maydondagi obroʻsi va nufuzini oshirishda tojiklar va xorijda yashovchi fors tilida soʻzlashuvchi xalqlarning hissasini yuqori baholadi. U “Payvand” uyushmasining Kengashi va Ijroiya qoʻmitasi aʼzolarining ilmiy va madaniy tadbirlarni, jumladan, klassik tojik-fors adabiyoti asoschisi Ustoz Abuabdullo Rudakiy tavalludining 1150 yilligi, mutafakkir Mir Said Ali Hamadoniyning 680 yilligi, Borbad Marvaziyning 1400 yilligi, Abulqosim Firdavsiyning “Shohnoma” asarining ming yillik yubileyi, Hofiz Sheroziyning 700 yilligi, Kamol Xoʻjandiyning 675 yilligi, Abdurahmon Jomiyning 600 yilligi va Umar Xayyomning 960 yilligiga bagʻishlangan tadbirlarni tayyorlash va oʻtkazishda qoʻshgan ulkan hissasini taʼkidladi.
Shuningdek, Assotsiatsiyaning Somoniylar davlatining 1100 yilligini nishonlash, "Avesto va jahon tsivilizatsiyasi", "Tojiklar va fors tilida so'zlashuvchi xalqlarning jahon tsivilizatsiyasiga qo'shgan hissasi: kecha va bugun" xalqaro ilmiy tadbirlarini, Ko'lyob shahrining 2700 yilligini nishonlash, shuningdek, "Oriy tsivilizatsiyasi yili"ga bag'ishlangan tadbirlarni o'tkazishdagi roli qayd etildi.
"Biz nafaqat bu buyuk tsivilizatsiyaning merosxo'rlari bo'lishimiz, balki uni zamonaviylik ruhiga mos keladigan yangi shakl va mazmun, shuningdek, yangi ilmiy yutuqlar bilan boyitishimiz kerak", deb e'lon qildi Imomali Rahmon va oryan tsivilizatsiyasi xalqning kelajagi bog'liq bo'lgan poydevor ekanligini, uni ularning dunyoqarashi va milliy ongida saqlab qolishini qo'shimcha qildi.
Forumda prezident Tojikiston xalqi Abulqosim Firdavsiyning "Shohnoma" asarini nashr etish va undan foydalanish imkoniyatini yaratish, shuningdek, Dushanbeda "Oriy sivilizatsiyasi qonuni" va Xalqaro Navro'z markazini qurishni taklif qildi. Uning ta'kidlashicha, "Oriy sivilizatsiyasi qonuni" oriy xalqlari tarixini qadimgi dunyoga ta'sir ko'rsatgan konstruktiv, ijodiy sivilizatsiya sifatida taqdim etuvchi madaniy, ilmiy va ta'lim markaziga aylanadi. Uning ta'kidlashicha, Dushanbedagi Xalqaro Navro'z markazi jahon madaniyatining noyob institutiga aylanish salohiyatiga ega, bu yerda Navro'z shunchaki bir kunlik bayram sifatida emas, balki hayot, tinchlik va qayta tug'ilishning abadiy falsafasi sifatida taqdim etiladi.
Imomali Rahmonning so'zlariga ko'ra, ushbu markaz Tojikistonning insoniyat madaniy merosini saqlash, tsivilizatsiyalar o'rtasidagi muloqotni rivojlantirish va mamlakatning Navro'z tsivilizatsiyasi markazi sifatidagi rolini mustahkamlashga qo'shgan muhim hissasi bo'ladi. Prezident kelgusi o'n yilliklarda tojiklar nafaqat o'zlarining shonli o'tmishi bilan, balki bilim, texnologiya, zamonaviy madaniyat va ta'sirchan diplomatiyani rivojlantirishga qodir ilg'or, ijodiy jamiyat sifatida ham tanilishi kerakligini ta'kidladi. "Bu yo'lda Payvand uyushmasi butun dunyo bo'ylab tojiklarning intellektual, iqtisodiy va madaniy kuchining markaziy nuqtasiga aylanishi mumkin", dedi u.
Imomali Rahmon oʻz nutqida mustaqillik davrida milliy anʼanalarning — Navroʻz, Sada, Mehrgon va Tirgonning qayta tiklanishi haqida ham gapirdi. Akademik Bobojon Gʻofurovning “Tojiklar” asari, Abulqosim Firdavsiyning “Shohnoma”si va “Adabiyot yulduzlari” turkumining nashr etilishi milliy oʻziga xoslik, tarixiy gʻurur va xalqning ajdodlar merosi bilan aloqasini mustahkamlash boʻyicha hukumat tashabbuslari sifatida tilga olindi.
Til millat ma'naviyatining poydevori sifatida ta'riflangan; prezident uni saqlash, ulug'lash va rivojlantirishni Paivand uyushmasining asosiy yo'nalishi sifatida belgilab bergan. "Biz nafaqat tilni qadrlashimiz, balki uni fan va texnologiya, zamonaviy texnologiyalar, iqtisodiyot va diplomatiyaning kuchli tiliga aylantirishimiz kerak", deb e'lon qildi u.
Davlat rahbari aryan millatiga mansub xalqlarning yutuqlarini eslab, tarixdagi birinchi imperiya asoschisi va inson huquqlari to'g'risidagi birinchi deklaratsiya muallifi Buyuk Kirning ishini adolat va bag'rikenglikni targ'ib qilishning namunasi sifatida keltirdi. Uning ta'kidlashicha, Assotsiatsiyaning vazifasi, avvalo, avlodlar va jamiyatlarga tinchlik, tsivilizatsiyalar o'rtasidagi muloqot, o'zaro tushunish, bag'rikenglik va umumiy mas'uliyat xabarini yetkazishdir.
Prezident Tojikiston tashabbusi bilan yaqinda BMT Bosh Assambleyasining "Kelajak avlodlar uchun tinchlikni mustahkamlash o'n yilligi"ni e'lon qilish to'g'risidagi rezolyutsiyasini olqishladi. U forum dunyoga aniq xabar yetkazishiga umid bildirdi: tojiklar tinchlik va osoyishtalik, chidamlilik va bag'rikenglik xalqi, madaniyatli va ijodkor millatdir.
Ushbu ilmiy tadbirni kelgusi yillar uchun Paivand Assotsiatsiyasi uchun yangi rivojlanish dasturining boshlanishi deb e'lon qilish taklif qilindi, uning doirasida til, tarix, madaniyat, fan, iqtisodiyot, yoshlar, innovatsiya, raqamlashtirish va madaniy diplomatiya masalalari o'zaro mustahkamlovchi tarzda ko'rib chiqiladi. Shuningdek, tarixiy va ma'naviy merosni saqlash bilan birga, tinchlik va xavfsizlik, suv resurslari va iqlim hamda barqaror rivojlanish masalalari Assotsiatsiyaning kelajakdagi rejalarida muhim o'rin tutishi taklif qilindi.
Xulosa qilib aytganda, Emomali Rahmon kelgusi o'n yilliklarda Tojikiston nafaqat barqarorlik, tinchlik, farovonlik va ijodkorlik mamlakati, balki ijodiy fikrlash, jonli madaniyat, xalqaro tashabbuslar va hamfikr odamlar va umumiy tilda so'zlashuvchilarning integratsiyalashuv markaziga aylanishi kerakligini ta'kidladi.
Prezident nutqidan so'ng, forum ishtirokchilari guruhi so'zga chiqib, Assotsiatsiyaning tojik va fors xalqlarini birlashtirishdagi rolini, shuningdek, Imomali Rahmonning Assotsiatsiya raisi sifatida milliy qadriyatlar, oriy tsivilizatsiyasining tiklanishiga va ajdodlarimizning ilmiy va madaniy yutuqlarini taqdim etishga qo'shgan hissasini yuqori baholadilar. Forumda so'zga chiqqanlar orasida Mashhad universiteti o'qituvchisi va "Shohnoma" tadqiqotchisi Alirizo Kiyomati va Afg'oniston Islom Respublikasi Majlisi Namoyandagonidagi xalqning sobiq vakili va Afg'oniston tarixi, tilshunosligi, adabiyoti va siyosiy tarixi sohalari bo'yicha tadqiqotchi doktor Muhiddin Mahdi bor edi.
Forumda so'zga chiqqanlar Tojikistonning siyosiy, iqtisodiy, ilmiy va madaniy hayotdagi yutuqlarini Prezident Imomali Rahmon boshchiligidagi tojik xalqining muvaffaqiyatli sa'y-harakatlari natijasi sifatida yuqori baholadilar.
