Jahon meteorologiya tashkiloti (JMT) global suv resurslarining holati bo'yicha yangi hisobotni e'lon qildi. Hisobotga ko'ra, quruqlikdagi chuchuk suv zaxiralari kamayishda davom etmoqda va muzliklar kamayib bormoqda. Bu tendentsiyalar kelajakda aholi va iqtisodiyot uchun jiddiy oqibatlarga olib kelishi mumkin.
BMT Yangiliklar Xizmati ma'lumotlariga ko'ra, 2025-yilda dunyo bo'ylab daryolar so'nggi uch o'n yillikdagi eng qurg'oqchil davrlardan birini boshdan kechirdi. Suv aylanishi tobora beqaror va oldindan aytib bo'lmaydigan bo'lib bormoqda, resurslar tanqisligi va mo'l-ko'lchilik davrlari almashinib turibdi.
Global suvlarning holati to'g'risidagi hisobotda ta'kidlanishicha, so'nggi yetti yil ichida normal oqimga ega daryolar soni 1991-yildan beri eng past ko'rsatkichga yetgan.
Suv ta'minoti tugab bormoqda
JMT ma'lumotlariga ko'ra, yog'ingarchilik, daryolar oqimi va tuproq namligi ob-havo sharoitlariga tezda — bir necha kun yoki hafta ichida — ta'sir qiladi. Shu bilan birga, yer osti suvlari, muzliklar va mavsumiy qor qoplami ancha sekinroq o'zgaradi, fasllar, o'n yilliklar va uzoqroq davrlar davomida to'planadi yoki kamayadi.
JMT Bosh kotibi Seleste Saulo bu asta-sekin o'zgarib borayotgan zaxiralarni "sayyoraviy jamg'arma hisobi" bilan taqqosladi, bu unga nochor yillarni yengib o'tishga imkon beradi va bitta qurg'oqchilik yoki quruq mavsum suv inqiroziga olib kelishi xavfini kamaytiradi.
Uning so'zlariga ko'ra, bu zaxira asta-sekin kamayib bormoqda. 2014–2016 yillardan beri quruqlikdagi suv zaxiralari barqaror ravishda kamayib bormoqda.
Yerning barcha asosiy muzlikli mintaqalarida muz massasi ketma-ket to'rtinchi yil davomida kamayib bormoqda. Yer osti suvlari ham shunga o'xshash tendentsiyani ko'rsatmoqda: 2024-yil bilan taqqoslaganda, suv balansi tanqislik tomon yanada siljidi.
Xavotirli ko'rsatkichlar
2025-yil so'nggi 35 yil ichida butun dunyo bo'ylab daryolar oqimi uchun eng qurg'oqchil yillardan biri bo'ldi. Sayyoramizdagi daryo havzalarining 36 foizida oqim me'yordan past bo'ldi.
Ketma-ket yettinchi yil davomida normal sharoitga ega daryo havzalarining ulushi o'rtacha ko'rsatkichdan past bo'lib qoldi. U 1991 va 2020 yillar oralig'idagi 46% ga nisbatan 34% dan 38% gacha bo'lgan.
2010-yillarning o'rtalaridan beri yer osti suvlari, ko'llar va daryolardagi suv, tuproq, o'simliklar, muz va qor kabi quruqlikdagi suv ta'minoti kamayib bormoqda.
2025-yilda Sharqiy Yevropa, Markaziy Osiyo va Rossiya Federatsiyasining ayrim qismlari kabi bir qancha mintaqalarda quruqlikdagi suv sathi me'yordan past bo'lgan.
Muzliklar massasini yo'qotishda davom etmoqda
2025-yil barcha mintaqalarda muzliklarning keng ko'lamda yo'qolishining ketma-ket to'rtinchi yili bo'ldi. JMT ma'lumotlariga ko'ra, bu suv toshqini kabi qisqa muddatli xavflarni va suv xavfsizligiga uzoq muddatli tahdidlarni keltirib chiqaradi.
2023 va 2025 yillar oralig'ida muzliklar har yili massasini yo'qotdi. Muzlik massasining global yo'qotilishi 1400 gigaton suvni tashkil etdi. Bu taxminan 560 million Olimpiya o'lchamidagi suzish havzalarini to'ldirish uchun zarur bo'lgan suv hajmiga yoki yillik chuchuk suv olish hajmining uchdan bir qismiga teng.
2025-yilda Yevropada qor qoplami me'yordan past bo'ldi, Rossiya Federatsiyasi va Shimoliy Amerikada mintaqaviy farqlar sezilarli darajada kuzatildi.
Markaziy Osiyo, Janubiy va G'arbiy Osiyo, Rossiya Arktikasi, Islandiya, Kanadaning g'arbiy qismi va Qo'shma Shtatlarda muzliklar 2025-yilda shu qadar ko'p massasini yo'qotdiki, yillik suv o'sishi rekord darajadagi eng yomon uchta holat qatoriga kirdi.
Kichik muzliklar hukmronlik qiladigan ba'zi mintaqalar, jumladan, Kavkaz, G'arbiy Kanada va Qo'shma Shtatlar hamda Markaziy Yevropa allaqachon "eng yuqori oqim"ga – muzliklarning erishi natijasida oqayotgan suv hajmi maksimal darajaga yetadigan chegaraga yetgan bo'lishi mumkin.
Suv toshqinlari va qurg'oqchilik
So'nggi besh yilning har birida butun dunyo bo'ylab milliy meteorologiya va gidrologiya xizmatlari rekord darajadagi suv toshqinlari va qurg'oqchilik haqida xabar berishdi. Ba'zi hududlarda ekstremal hodisalar orasida tiklanish vaqti deyarli bo'lmadi.
Hisobotga ko'ra, Osiyo va Afrika so'nggi besh yil ichida suv bilan bog'liq barcha qayd etilgan ekstremal hodisalarning kamida yarmini va bunday hodisalardan qayd etilgan o'limlarning 80% dan ortig'ini tashkil etgan.
Seleste Saulo suv resurslari milliy chegaralar bilan cheklanmaganligini ta'kidladi. Uning so'zlariga ko'ra, daryo havzasining suv balansi boshqa mamlakatlardagi voqealarga bog'liq va bir mamlakatda muzliklarning chekinishi oqimning quyi qismida yuzlab kilometr narida yashovchi aholining suv bilan ta'minlanishini o'zgartirishi mumkin.
JMT Bosh kotibi, shuningdek, umumiy ma'lumotlar, umumiy standartlar va erta ogohlantirish tizimlari zarurligini ta'kidladi.
