Keng ko'lamli urush yaqin kelajakda insoniyatga tahdid solishi mumkin bo'lgan eng dolzarb global xavflar ro'yxatida birinchi o'rinni egalladi, deb xabar beradi Farg'ona Birlashgan Millatlar Tashkilotining yangilangan hisobotiga tayanib.
Tadqiqot taxminan 1300 siyosatchi, jamoat arbobi, biznes vakillari va akademiklar ishtirokidagi so'rovnomaga asoslangan. 2024-yilda o'tkazilgan shunga o'xshash tadqiqot bilan taqqoslaganda, keng ko'lamli urush eng bevosita tahdidlar ro'yxatida 16 pog'onaga ko'tarilgan.
So'rov natijalariga ko'ra, respondentlarning 36 foizi harbiy mojarolarning oqibatlari bir yil ichida insoniyatning katta qismiga ta'sir qilishi mumkinligiga ishonishadi. Yana 76 foizi bunday oqibatlar keyingi yetti yil ichida yuz berishi mumkinligiga ishonishadi.
Keng ko'lamli urush, shuningdek, xalqaro hamjamiyat eng kam tayyor bo'lgan tahdid deb topildi. Ushbu xavf to'rtta mezon bo'yicha eng yaxshi oltitalikka kirdi: ahamiyatlilik, vaqtga yaqinlik, boshqa xavflar bilan o'zaro bog'liqlik va javob berishga yetarlicha tayyor emaslik.
2024-yilda respondentlar atrof-muhitning yomonlashuvi, dezinformatsiyaning tarqalishi va pandemiyalarni asosiy tahdidlar sifatida qayd etishdi. Yangilangan reytingda keng ko'lamli urushlardan tashqari, siyosiy keskinliklar va qonun ustuvorligining zaiflashishi ham asosiy xavflar sifatida aniqlandi.
Markaziy va Janubiy Osiyo, Afrika va Okeaniyadan kelgan so'rov ishtirokchilari ommaviy qirg'in qurollaridan foydalanishni asosiy xavflardan biri sifatida aniqladilar.
Sharqiy va Janubi-Sharqiy Osiyodan kelgan respondentlar global moliyaviy inqiroz, sun'iy intellekt sohasidagi ishlanmalarning salbiy ta'siri va hokimiyatning texnologiya kompaniyalari qo'lida to'planishi haqida jiddiy xavotirlarini bildirishdi.
BMT hisobotida sun'iy intellektga alohida e'tibor qaratilgan. Ilg'or texnologiyalardan foydalanish bilan bog'liq xavflar endi ikki yil avvalgiga qaraganda ancha jiddiyroq qabul qilinmoqda. So'rovda qatnashganlarning aksariyatining fikriga ko'ra, ko'p tomonlama tizim texnologik tahdidlarga eng kam tayyor.
Shu bilan birga, atrof-muhit muammolari va global isish hali ham jiddiy xavf sifatida qaralmoqda. Tadqiqot mualliflari ularning reytingining pasayishi bu tahdidlarning jiddiyligining pasayishini anglatmasligini ta'kidlamoqda. Biroq, ularning ahamiyati pasayishi iqlimni moliyalashtirishning kamayishiga olib kelishi mumkin.
BMT ekspertlari, shuningdek, global xavflarni samarali boshqarishdagi asosiy to'siqlarni ham aniqladilar. Bularga mamlakatlar o'rtasidagi zaif muvofiqlashtirish mexanizmlari, siyosiy konsensusning yo'qligi va ishonch va javobgarlikning yo'qligi kiradi.
Respondentlar tomonidan keltirilgan boshqa to'siqlar qatoriga ustuvorliklarning yomon taqsimlanishi, jamoatchilik, siyosiy kuchlar va biznesning kuchli qarshiligi hamda ma'lumotlar va axborotning yetishmasligi kiradi.
Tadqiqot ishtirokchilarining aksariyati xavfni kamaytirish va kamaytirish choralari uchun yetarli mablag‘ ajratilmaganini ta’kidladilar. Ularning fikricha, bu kelajakda xavfli tabiiy ofatlarga dosh berolmaslikka va ko‘p tomonlama institutlarning zaiflashishiga olib kelishi mumkin.
Hisobot mualliflari tadqiqot xavf idrokini aks ettirishini va kelajak haqida bashorat emasligini ta'kidlaydilar. Biroq, tahdid idroki siyosat qarorlari va resurslarni taqsimlashga ta'sir qilishi, qaysi inqirozlarning oldini olish mumkinligini aniqlashi mumkin.
