Dunyo bo'ylab ayollar o'rtacha hisobda erkaklarga qaraganda 18 foizga kam maosh oladi. Bu haqda Xalqaro mehnat tashkiloti bosh direktori Gilbert Xoungboning har yili 18-sentabrda nishonlanadigan Xalqaro teng ish haqi kuni arafasida yo'llagan xabarida aytilgan va unda "oddiy, ammo asosiy tamoyil" eslatib o'tilgan: teng qiymatga ega mehnat teng ish haqiga loyiqdir, deb xabar berdi tashkilot matbuot xizmati.
"Biz oilalar, bizneslar, jamoalar va iqtisodiyotni qo'llab-quvvatlaydigan, ammo hali ham adolatli kompensatsiya olmaydigan millionlab ayollar haqida gapiryapmiz", dedi u. "Bu o'zgarishi kerak."
Houngboning so'zlariga ko'ra, hukumatlar, ish beruvchilar va ishchilar birgalikdagi sa'y-harakatlar orqali mavjud tengsizliklar asosidagi tarkibiy to'siqlarni bartaraf etishlari va teng ish haqini targ'ib qiluvchi qonunchilik va institutlarni mustahkamlashlari mumkin. Ijtimoiy muloqot, jumladan, jamoaviy muzokaralar orqali ular ayollar mehnatining qadrsizlanishi muammosini hal qilishlari, ish haqi shaffofligini oshirishlari, adolatli ish haqi tuzilmalarini yaratishlari va ayollarning iqtisodiy hayotlarini shakllantirishda teng huquqli ovozga ega bo'lishlarini ta'minlashlari mumkin.
"Mehnat dunyosi chuqur o'zgarishlarni boshdan kechirmoqda, ammo bizning tamoyillarimiz o'zgarishsiz qolmoqda", dedi Gilbert Xoungbo. "Teng ish haqi – bu har bir ishchi uchun, qayerda bo'lishidan qat'i nazar, huquqlar, tamoyillar, qadr-qimmat va ijtimoiy adolat masalasidir."
Gender tafovutini bartaraf etish
BMT Ayollar tashkiloti teng qiymatga ega ish uchun teng haq to'lash printsipi nafaqat adolat masalasi, balki iqtisodiy rivojlanishning muhim sharti bo'lib qolishini ta'kidladi. Gender bo'yicha ish haqi tafovuti ayollarning umrbod daromadlarining pasayishiga, pensiya jamg'armalarining kamayishiga va ijtimoiy tengsizlikning kuchayishiga olib keladi.
BMT Ayollar tashkiloti migrantlar, nogiron ayollar va irqiy va etnik ozchiliklar vakillari kabi eng zaif guruhlarning ahvoliga alohida e'tibor qaratdi. Ular uchun ish haqi farqi ko'pincha undan ham kattaroq.
Tashkilot bayonotida 2026-yilda teng ish haqi kun tartibini ilgari surishda ma'lum yutuqlarga erishilgani ta'kidlangan. BMTning Ayollar maqomi bo'yicha komissiyasining 70-sessiyasida hukumatlar, ish beruvchilar va ishchilar vakillari ayollarning mehnat bozorida to'liq ishtirok etishiga to'sqinlik qiladigan tarkibiy to'siqlarni bartaraf etishga sodiqliklarini yana bir bor tasdiqladilar.
BMT Ayollar tashkiloti gender tafovutini bartaraf etish mumkinligini, ammo har bir ayolning mehnati adolatli baholanishini ta'minlash uchun qat'iy choralar ko'rish zarurligini ta'kidladi.
BMT hisobotiga ko'ra, hozirgi taraqqiyot sur'atida gender tengligiga erishish uchun 171 yil kerak bo'ladi.
Shu bilan birga, ushbu muammolarni hal qilish asta-sekin ustuvor ahamiyatini yo'qotmoqda. Xalqaro yordam dasturlarini moliyalashtirishning keskin qisqarishi sharoitida gender tengsizligiga qarshi kurashishga qaratilgan loyihalar eng ko'p zarar ko'rgan loyihalar qatoriga kirdi. Bunday tashabbuslarni moliyalashtirish 2021-yildan beri eng past darajaga tushdi.
So'nggi ikki yil ichida gender tengligi masalalari bilan shug'ullanuvchi har to'rtinchi davlat idorasi operatsion byudjet qisqartirilishiga duch keldi va har uchdan biri o'zining ba'zi institutsional vakolatlarini yo'qotdi.
Shu bilan birga, BMTning 42 ta tashkiloti mablagʻlarning qisqarishi tufayli gender tengligini taʼminlashga qaratilgan saʼy-harakatlarini qisqartirishga majbur boʻlganliklarini xabar qilishdi.
“Ushbu hisobotda hujjatlashtirilgan maʼlumotlar shuni koʻrsatadiki, bu holat muqarrar emas”, dedi BMT Bosh kotibining iqtisodiy va ijtimoiy masalalar boʻyicha oʻrinbosari Li Junxua. “Gender tengligiga, uni qoʻllab-quvvatlovchi institutlarga va hisobdorlikni taʼminlaydigan statistik tizimlarga investitsiya qilish xarajat emas, balki 2030-yilga kelib barcha uchun teng imkoniyatlar vaʼdasini amalga oshirishning eng tezkor usulidir.”
