Jahon sogʻliqni saqlash tashkiloti (JSST) ommaviy yigʻilishlar paytida issiqlik kasalligining oldini olish boʻyicha yangi tavsiyalarni eʼlon qildi. Birlashgan Millatlar Tashkilotining maʼlumotlariga koʻra, ushbu hujjat sport, diniy va madaniy tadbirlarga nisbatan qoʻllaniladi, bu tadbirlarda haddan tashqari issiqlik tomoshabinlar, ishtirokchilar, koʻngillilar va yordamchi xodimlar uchun sogʻliq uchun xavf tugʻdirishi mumkin.
JSST ta'kidlashicha, yirik tadbirlar paytida issiqlik kasalligi jiddiy tashvish tug'diradi. Shuning uchun tashkilotchilar rejalashtirish jarayonining boshida ob-havo xavflarini hisobga olishlari, tibbiy xizmatlarning tayyorligini ta'minlashlari va kimdir kasal bo'lib qolsa, tezkor choralar ko'rishni rejalashtirishlari kerak.
JSST ma'lumotlari sharhi 1980-yildan 2025-yilgacha nashr etilgan tadqiqotlarni qamrab oladi. Bu davrda ommaviy tadbirlarda qariyb 500 000 ta tibbiy tashrif qayd etilgan, jumladan, 22 000 dan ortiq issiqlik stressi holatlari.
Tadqiqotlar shuni ko'rsatadiki, tegishli tibbiy yordam ko'rsatilgan taqdirda, jabrlanganlarning 90% dan ortig'i tadbir joyidan chiqmasdan, to'g'ridan-to'g'ri tadbir joyida yordam olishlari mumkin. Bu mahalliy tibbiyot muassasalari va tez tibbiy yordam xizmatlariga yukni sezilarli darajada kamaytiradi.
JSSTning Sogʻliqni saqlash favqulodda vaziyatlar dasturi ijrochi direktori Chikve Ihekveazuning aytishicha, haddan tashqari issiqlik odamlar salomatligi va xavfsizligiga, shuningdek, ommaviy yigʻilishlar oʻtkazishga tobora koʻproq tahdid solmoqda.
Uning so'zlariga ko'ra, issiqlik nafaqat xavfli ekologik omil, balki jiddiy tashkiliy va boshqaruv muammosi sifatida ham ko'rib chiqilishi kerak.
U individual ehtiyot choralarining o'zi yetarli emasligini ta'kidladi. Xavflarni kamaytirish potentsial tahdidlarni chuqur baholashni, favqulodda vaziyatlarga tayyorgarlik ko'rishni va o'z vaqtida choralar ko'rishni talab qiladi. Bunday choralar issiqlikning inson salomatligiga salbiy ta'sirini kamaytirishga va global isish sharoitida xavfsizroq tadbirlarni o'tkazishga yordam beradi.
Issiqlik bilan bog'liq o'limlar ko'paymoqda
Hisob-kitoblarga ko'ra, 1990-yillardan beri issiqlik bilan bog'liq o'limlar 63 foizga oshgan. 2012 va 2021-yillar oralig'ida har yili o'rtacha 546 000 ta shunday holat qayd etilgan.
Gavjum joylarda uzoq vaqt davomida to'g'ridan-to'g'ri quyosh nuri ostida qolish, toza ichimlik suvining yo'qligi, uzoq safardan keyin charchoq va notanish iqlim sharoitlari bularning barchasi sog'liq uchun xavfli oqibatlarga olib kelishi mumkin.
Iqlim o'zgarishi bo'yicha hukumatlararo panelning ta'kidlashicha, 1950-yillardan beri sayyoramizning aksariyat qismida g'ayritabiiy yuqori haroratlarni o'z ichiga olgan ekstremal issiqlik to'lqinlarining chastotasi va intensivligi ortib bormoqda.
Haroratning har bir qo'shimcha oshishi bilan global isishning yanada kuchayishi xavflarning ortishi bilan birga kelishi prognoz qilinmoqda.
JSST qanday choralarni tavsiya qiladi?
Tadqiqot mualliflari xavfli harorat ko'tarilishiga tayyorgarlik ko'rish va favqulodda vaziyatlarga javob berishni tashkil etish choralarini erta moliyalashtirish muhimligini ta'kidlamoqda.
Ommaviy tadbirlarni o'tkazishda e'tiborga olish tavsiya etilgan asosiy choralar qatorida:
- xavfsiz ichimlik suvi va hojatxonalarning mavjudligini ta'minlash;
- sovutish tizimlarini o'rnatish;
- harorat sharoitlarini hisobga olgan holda tadbir jadvalini sozlash;
- odamlar oqimini tartibga solish;
- xizmat ko'rsatuvchi xodimlarni himoya qilish;
- vaziyatni operatsion monitoring qilish;
- tibbiy xizmatlarni to'g'ridan-to'g'ri joyida to'g'ri o'qitish.
JSST butun dunyo bo'ylab hukumatlar, tadbir tashkilotchilari va hamkorlarni ommaviy tadbirlarni rejalashtirish, tayyorlash va o'tkazishda issiqlik xavfini hisobga olishga chaqirdi.
Tashkilot jamoat salomatligini himoya qilish va tadbirlarning xavfsiz o'tkazilishini ta'minlash uchun har tomonlama tayyorgarlik va o'z vaqtida choralar ko'rish muhimligini ta'kidlaydi.
